Tháng Tư

Ngày cuối cùng của tháng Tư vừa trôi qua. Người Việt nào, dù ở đâu trên thế giới, dù muốn hay không muốn, nói ra hay không nói ra cũng ý thức tháng Tư là một tháng không như những tháng khác.

Trong những tháng Tư từ năm 75 đó, không biết có bao nhiêu người Việt như tôi nhủ thầm: nếu không có Tháng Tư đó, nếu Tháng Tư 75 đó xảy ra khác đi, Việt Nam sẽ như thế nào ngày hôm nay? Nếu tôi nghe lời một người bạn Petrus Ký, ra Bến Bạch Đằng những ngày cuối Tháng Tư đó. Nếu tôi nhảy bức tường thấp sau nhà để vào bên trong bệnh viện Chợ Quán, nơi những chiếc máy bay trực thăng Mỹ hối hả đáp xuống bốc người và vội vả cất cánh những ngày cuối tháng Tư đó. Cuộc đời tôi sẽ như thế nào? Thơm hơn? Tủi hơn?

Tháng Tư năm nay, tình cờ tôi đọc được một hồi ký về cuộc đầu hàng trong một ngày Tháng Tư, không phải năm 1975.

Ngày 9 tháng 4 năm 1865, điều kiện đầu hàng được hai tướng Lee và Grant ký kết tại Appomattox. Theo đó ngày 12 tháng 4, quân đội Miền Nam chính thức buông súng đầu hàng.

Điều khiển buổi lễ đầu hàng và Chỉ huy quân đội Miền Bắc trong buổi lễ là Tướng Chamberlain, nguyên Giáo Sư Đại Học, bị thương 2 lần trong cuộc chiến. Sau này ông là Thống Đốc tiểu bang Maine.

Chỉ huy quân đội Miền nam là Tướng Gordon, một vị tướng can trường với 4 lần bị thương.

Trong quyển nhật ký của mình, "Reminiscences Of The Civil War", tướng Gordon đã ghi lại hình ảnh ngày lễ đầu hàng đó. Trong "Passing of the Armies", tướng Chamberlain cũng ghi lại hình ảnh ngày hôm đó, như sau:

"Từng đoàn, từng đoàn, họ tiến bước theo nhịp quân hành, ép chặt vào nhau giống như một giòng người đội vương miện màu đỏ ối, giương cao quân kỳ và hiệu kỳ. Đây là những người mà gian lao, đau khổ, nhọc nhằn, kể cả tử thần không bẻ cong được quyết tâm của họ. Họ đứng thẳng hàng trước mặt đoàn quân chúng tôi, một đoàn quân tơi tả, xương xẩu, nhưng hiên ngang, mắt sáng ngời chiến thắng. Họ là những hình ảnh sống phản ảnh mối liên hệ thắm thiết chỉ có thể có giữa những đồng đội trên chiến trường".
Khi đoàn quân miền Nam tiến vừa tới đối mặt với đòan quân miền Bắc, không hề dự định trước, cũng như không hề được chuẩn y trước, tướng Chamberlain bất thần hô lớn ra lệnh, "Bồng súng chào!" cho quân đội miền Bắc. Một tiếng kèn lệnh vang lên, và lập tức toàn thể đoàn quân miền Bắc bồng súng lên vai, tiếng báng súng rập khuôn vang lên.
Phiá đối diện, dù bất ngờ nhưng tướng Gordon nhận thức được ý nghĩa của tiếng rập súng chào, ông thúc nhẹ con tuấn mã khụy hai chân trước xuống, người và ngựa cùng cúi đầu, gươm tuốt trần chúc mũi trong một dáng đìệu hùng vĩ tuyệt vời. Cùng lúc, đoàn quân miền Bắc chuyển qua bồng súng nghiêm chào. Họ chào những "anh hùng bại trận", họ bày tỏ sự kính trọng của những người Hoa Kỳ đối với những người Hoa Kỳ. Danh dự trả lởi danh dự.
Và phiá hàng quân miền Bắc tiếp tục giữ đúng thế nghiêm. Không có thêm một tiếng kèn. Không có một tiếng trống. Không có một tiếng hô chiến thắng. Không có một tiếng nói. Không cả một tiếng thầm thì. Mà chỉ còn là một hàng quân im phăng phắc. Mọi nhịp thở như ngừng lại, như cái chết đang đi qua.
Buổi lễ đầu hàng kéo dài 7 tiếng đồng hồ. Gần 28,000 người, trên 100,000 tấn vũ khí, đạn dược, quân kỳ, hiệu kỳ lần lượt bỏ xuống. Từng đơn vị tiến lên, lắp lê vào đầu súng, gác súng, tháo bao đạn, và xếp súng xuống. Kế đến họ trìu mến hôn, với những giọt nước mắt bỏng rát, những lá quân kỳ, hiệu kỳ, lắm cái tơi tả và lắm cái nhuộm máu đã khô, sau cùng họ cuốn hay xếp và khẽ đặt những lá cờ kia xuống mặt đất..." (Đào Như lược dịch)
 

 Một ngày đầu Tháng Năm